Het belang en de meerwaarde van de cultuursector voor de Nederlandse samenleving en haar inwoners is door de wetgever onderkend.  De Nederlandse belastingwetgeving kent diverse regelingen die het bezit van kunst moeten stimuleren, dan wel eigenaren van kunstvoorwerpen moeten stimuleren om hun kunstvoorwerpen te delen met de rest van de wereld door ze ter beschikking te stellen ten behoeve van openbare collecties van kunst.

Hierna komt aan bod welke fiscale faciliteiten kunnen worden benut bij het houden van kunst, schenken van kunst en na vererving van kunst.

Het houden van kunst

Voor kunstvoorwerpen die in privé in eigendom worden gehouden bestaat een vrijstelling voor de heffing van inkomstenbelasting in box 3. Dat betekent dat de waarde van die kunstvoorwerpen niet behoort tot de grondslag van het forfaitaire rendement. Voorwaarde voor het van toepassing zijn van de vrijstelling is echter dat de kunstvoorwerpen niet hoofdzakelijk als belegging mogen dienen.

Naast de waarde die aan het voorwerp kan worden toegekend, kan ook het gebruik dat de belastingplichtige maakt van het voorwerp een rol spelen bij de beoordeling of het voorwerp hoofdzakelijk ter belegging wordt aangehouden. Een schilderij in een kluis wordt eerder hoofdzakelijk ter belegging aangehouden dan een schilderij dat aan de muur in de woonkamer van de kunstliefhebber hangt. Het uitgangspunt is dat voor kunstvoorwerpen de vrijstelling geldt. Slechts in gevallen van uitzondering dat het beleggingskarakter zo nadrukkelijk aanwezig is, zal de inspecteur kunnen stellen én aannemelijk maken dat sprake is van een belegging. Voor de beantwoording van de vraag of al dan niet sprake is van een belegging is de intentie van de belastingplichtige doorslaggevend: wordt het kunstvoorwerp aangehouden om de kunst zelf of om het potentieel daarmee te behalen rendement?

In het voorkomende geval dat is vastgesteld dat de kunst niet als belegging is aangehouden en daarmee dus de box 3-vrijstelling toepassing kan vinden, heeft de constatering achteraf dat het kunstvoorwerp met financieel voordeel is verkocht geen invloed op het gegeven dat de vrijstelling in het verleden toepassing heeft gevonden. Mocht u op enig moment besluiten uw kunst uit te lenen aan een museum of een andere publieke instantie, dan is dit kunstvoorwerp niet langer in eigen gebruik. Dit hoeft echter niet perse ertoe te leiden dat de vrijstelling niet meer van toepassing is. Nog altijd is doorslaggevend de vraag of het voorwerp al dan niet wordt aangehouden als beleggingsobject. In een casus waarbij kunstwerken tegen betaling werden verhuurd aan een museum heeft de rechter geoordeeld dat de kunstwerken rendabel werden gemaakt en aldus hoofdzakelijk als belegging dienden.

Sfeerovergang naar box 1

Als u een kunstverzameling heeft omdat u een kunstliefhebber bent, maar die hobby steeds meer uitgroeit tot een handel van aan- en verkoop van kunstobjecten, dan kan daardoor een omslag plaatsvinden, waardoor het geen bezitting in box 3 meer is, maar kwalificeert als resultaat uit overige werkzaamheden of winst uit onderneming (belast in box 1). Deze sfeerovergang vindt plaats zodra er sprake is van meer dan normaal vermogensbeheer, en dus sprake is van een actieve handel in kunstobjecten met het oogmerk om rendement te behalen.

Non-fungible tokens (nft’s)

Een non-fungible token (nft) is een uniek eigendomscertificaat, gemaakt op een blockchain netwerk, dat betrekking heeft op bepaalde digitale voorwerpen. Dat kan een audio- of videofragment zijn, of een tweet (bijvoorbeeld de eerste tweet van Jack Dorsey), maar ook bijvoorbeeld muziekrechten, concertkaartjes of kunstobjecten. Non-fungible houdt in dat het digitale object niet kan worden gedupliceerd of gerepliceerd. De markt in nft’s is in korte tijd enorm uitgegroeid. In uitzonderlijke gevallen worden nft’s overgedragen tegen een aanzienlijke koopprijs. Zo werd eind 2021 voor een digitale kunstcollectie genaamd ‘The Merge’ een koopprijs betaald van 91,8 miljoen dollar.

In de juridische literatuur is de vraag opgeworpen of de kunstvrijstelling voor de inkomstenbelasting ook van toepassing kan zijn op nft-kunstwerken. Hierbij moet in overweging worden genomen dat de markt in nft’s zeer speculatief is, waardoor eerder de indruk kan ontstaan zij worden aangehouden ter belegging. Het is echter niet uitgesloten dat nft’s worden aangehouden met het oog op het voorwerp zelf. Het is aan de belastinginspecteur om aannemelijk te maken dat sprake is van een beleggingsintentie.

Het schenken van kunst

Mocht u besluiten een kunstvoorwerp te doneren aan een museum of een andere instelling met een ANBI-status (goed doel), dan kunt u ook gebruikmaken van een fiscale faciliteit. Periodieke giften zijn jaarlijkse schenkingen van ten minste vijf jaren op een rij. U kunt één enkel voorwerp overdragen aan een museum of andere ANBI-instelling, waarbij het eigendomsrecht daarvan jaarlijks in gelijke gedeelten overgaat. Schenking van een kunstcollectie objecten kan op dezelfde manier worden overgedragen. Het is ook mogelijk een kunstvoorwerp te verkopen aan een dergelijke instelling en vervolgens de door de instelling schuldig gebleven koopsom in ten minste vijf jaar voor evenredige delen kwijt te schelden.

De waarde van hetgeen wordt geschonken vormt een aftrekpost, waardoor u minder inkomstenbelasting betaalt. De aftrek wordt eerst verrekend met uw inkomen in box 1. Als er dan nog aftrek over is, dan wordt deze verrekend met het inkomen in box 3. Als er daarna nog steeds aftrek overblijft, wordt dit verrekend met het inkomen in box 2. Als de giften worden gedaan aan zogenoemde culturele ANBI’s (zoals musea), dan wordt voor de berekening van de aftrekpost de waarde van de schenking verhoogd met 25%.

Sinds 1 januari 2023 is de aftrek van periodieke giften begrensd tot € 250.000 per kalenderjaar, behoudens de hiervoor bedoelde verhoging van 25% bij een periodieke gift aan een culturele ANBI.

Na vererving van kunst

Indien tot de nalatenschap voorwerpen behoren die een nationaal cultuurhistorisch of kunsthistorisch belang hebben, kan gebruik worden gemaakt van een kwijtscheldingsmogelijkheid van erfbelasting, indien het betreffende voorwerp door de erfrechtelijke verkrijger tegen betaling in eigendom wordt overgedragen aan de Staat. De kwijtschelding die wordt verleend bedraagt 120% van de waarde van het kunstvoorwerp. Of een kunstvoorwerp kwalificeert als een voorwerp met cultuur- of kunsthistorisch belang wordt beoordeeld door de minister van Financiën met behulp van een adviescommissie.

Slot

De toepassing van de hiervoor beschreven fiscale faciliteiten is gebonden aan specifieke voorwaarden. Heeft u vragen over deze fiscale faciliteiten? Neem dan vrijblijvend contact met ons op.

Roel de Jong
Laatste berichten van Roel de Jong (alles zien)